نماد اعتماد الکترونیکی

« گلستان سعدی بستری برای تولد سبک فرانویی» - افسانه سراجی

چکیده:

     شاعر و طنزپرداز معاصر ایران « اکبر اکسیر» با گونه ای تازه با عنوان « فرانو» فصل تازه ای از شعرگویی را در ادبیات معاصر ایران گشود. بنا به اعتقاد ایشان، این سبک حاصل مطالعات و بررسی او در آثار کلاسیک ادب پارسی مانند: حافظ و گلستان سعدی است. طبق نظریه او کاریکلماتور و فرانو در این اثر بسیار دیده می شوند. این گونه ادبی که دارای ویژگی هایی چون : سادگی، ایجاز، طنزآمیزی و استفاده از ضرب المثل‌ها است. که در گلستان به وفور دیده می‌شوند. بر همین بنا، در این مقاله، تلاش گردیده تا تاثیر و ریشه هایی فرانویی در گلستان سعدی که پیش از این به آن پرداخته نشده به شیوه مقایسه مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد. این اثر با توجه به اشتراکاتش با سبک نوین اکسیر بی شک یکی از مهم‌ترین منابع الهام بخش شاعر در بوجودآوردن سبک فرانو است.

 

کلیدواژه: طنز، ایجاز، سبک فرانو ، سعدی

 

مقدمه:

       اکبر اکسیر شاعر و طنز پرداز معاصر ایران که با درخششی 40 ساله در عرصه ادبیات و مطبوعات کشور با آثاری مانند : « زنبورهای عسل دیابت گرفته اند»، «ملخ های حاصلخیز»، « پسته های لال سکوت دندان شکن دارد»، «مالاریا» ، « ماکوتا اوناشیم اونا کو تا مابشن» حضور چشمگیرخود را در ادبیات ایران اعلام کرد. وی با نخستین کتاب خود « بفرمایید بنشینید صندلی عزیز!» خود را مبدع شیوه ای تازه به عنوان سبک « فرانو » نمود.              

    اظهارت ایشان به بهانه جدیدترین اثرش مصاحبه‌ای انجام داده که در آن در خصوص برشمردن و معرفی این سبک چنین گفته است که «این سبک شعری برخاسته از شعر دهه هفتاد است که به نظر او امتدادی از پیشنهاد نیمایوشیج مبنی بر این که باید به طبیعت کلمات برسیم، به زبان مردم سخن گفته و از شعر تریبون یا سالن آرایش نسازیم از تغزل هزار ساله ادب ایران نقبی به دردها ونیاز های انسان امروزی بزنیم. او معتقد است که همین احساسات کور و ابتذال عشقولانه در شعر امروز جایش را به معضلات محیط زیست و مصایب انسان امروز بخشیده. فقط کافی است تا به موقعیت شعر نو اعتراف شود. طرح کردن عنوان فرانو يكي از نيازهاي شعر امروز بود كه در اوايل دهه ٧٠ رونمايي شد و با جسارت جوانان شوريده دل به حكومت سرهنگ‌هاي ديكتاتور صفحات ادبي پايان داد و چون اتاق فكر نداشت و خوب مديريت نشد و از جهتي از سوي سردمداران شعر معيار و معاصر جدي گرفته نشد تن به تلاشي و سكوت داد. طرح عنوان فرانو در آغاز دهه ٨٠ به نياز جامعه ادبي پاسخ داد. زبان لال شعر فارسي باز شد هر كس به قول مولانا بدون هيچ ترتيبي و آدابي هرچه دلش خواست گفت.

شعری که در طرح سوژه های اجتماعی و جهانی است کوتاه و به اعجاز ایجاز مسلح است. از ظرافت و ظرفیت طنز پارسی برخوردار است و به قدر هر مخاطبی فهم دارد.»(بنی مجیدی:1393(طبق نظر او شعر باید رسالت داشته باشد در خدمت جامعه باشد وهدفی را دنبال نماید.

   تحلیل گران شعر فرانو وخود اکسیر نظریه پرداز این سبک، چنین ویژگی هایی را برای این نوع از شعر بیان می کنند که اهم آن‌ها چنین است : « کوتاهی ، سادگی بیان ، طنز نهان و سوژه های انسانی آن که با پایانی غیر قابل انتظار بر مخاطب آوار می شود در شعر فرانو وزن دخالتی ندارد بود یا نبودش الزامی نیست. یک شعر کاملاً عینی است و از مفاهیم ذهنی و ترکیبات استعاری به ندرت و ناگزیر استفاده می کند. از عاشقانه های بازاری و اجباری و سیاسی مبتذل بدور است و پرداختی نو از زاویه دیگر به اشیا و مفاهیم دور و اطراف می دهد. فرانو سوژه مدار و مضمون پرداز است که با نخ نامرعی مراعات النظیر سطرها به هم پیوسته است با کمترین واژگان بیشترین معنا را دارد نه اینکه زبان مدار یا معنی مدار باشد بلکه خصوصیات ذاتی ادبیات به معنای واقعی اش را در بردارد. استفاده فنی از مقوله خیلی مهم زیان و کاربردها و کارکردهای ماورای ظاهر آن ازجنبه زیبایی شناسی وتطبیقی علم زبان شناسی».(اکسیر:1384 ،38)                        

       محمدرضایی شاعر فرانویی، در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا- منطقه اصفهاندر باب اکسیر و شعر نو می‌گوید: «درباره این نوع شعر گفت: اکبر اکسیر که چندین سال در قالب‌های مختلف ادبی شعر گفته بود، در سال 1381 قالبی نو را ارائه کرد و نام آن را فرانو گذاشت. او مانیفست فرانو را مطرح کرد.وی به دلیل نام‌گذاری این قالب با عنوان فرانو اشاره کرد و افزود: یکی از اجزای لاینفک این قالب شعری، طنز است، به همین دلیل نام فرانو نیز یک نام طنزآور و طنزآلود است. فرانو بیست مانیفست دارد که در کتاب «بفرمایید، بنشینید، صندلی عزیز...» از اکبر اکسیر آمده است.

شعر او شعر گزاره‌ای است، دو گزاره دارد؛ گزاره ابتدایی که شروع می کند و گزاره دوم که کار را تمام می‌کند؛ پایانی که تلنگر و پتک می زند و همین اساسی‌ترین تفاوت میان کاریکلماتور و فرانو قلمداد می‌گردد. او خاطر نشان می کند که در واقع فرانو با کلمات ساده ، ضرب المثل ها و اصطلاحات عامیانه بازی می کند تا یک مفهوم ارائه دهد.» (همان:39)او تصریح کرد که اکبر اکسیر شناخت کاملی از ادبیات کلاسیک و گذشته ایران داشته وآن را درسبک نوین خود- فرانو- لحاظ کرده است.»(امینی:1389 ،221)به قول اکسیر سعدی وحافظ دارای ویژگی‌های فرانویی هستند وفرانو  و کاریکلماتور در گستان سعدی بسیار دیده می شود. برهمین اساس دراین پژوهش تلاش گردیده تا با بررسی و تحلیل ویژگی هایی که برای سبک فرانو شمرده اند به سرغ گلستان رفته و این ویژگی ها را در آن شاهکار کاویده و با مقایسه آن با آثار اکسیر اشتراکاتی که باعث تولد و تاثیر این سبک گردیده استخراج گردد. آثار کلاسیک از جمله گلستان منبع الهام بخشی برای شاعر اهل آستارا است باید دید چه موارد و ویژگی هایی از تاثیر سعدی در سبک فرانو بیان گردیده که هفت قرن پس از او باعث بوجودآمدن سبکی نوین در ادب پارسی است.

     «گلستان سعدی احیانا کننده نثر فارسی است زمانی که ادیبان و دانشمندان در نوشتن کتاب های خود از زبان عربی سبقت می گرفتند و با این عمل سهم خود را در پیشبرد این شیوه ایفا می کردند خطر انحراف نثر فارسی احساس می شد در چنین برهه ای سعدی به فریاد زبان فارسی رسید و دادخواهانه با تصنیف گلستان از ادامه تازی نگاری جلوگیری نمود و با به کارگیری نثری متعادل و معتدل، زبان شیرین فارسی را از انحراف و مرگ کامل نجات داد.» ( صدرالحفاظی: 1389 ،80)

      «سعدی در گلستان به ساده نویسی عنایت ویژه دارد تأمل در گلستان نشان می دهد که وی چگونه با بکار گیری کلمات و ترکیبات رایج و تمثیل های ساده و همه کس فهم توانسته نکاتی بسیار ظریف را مفهوم و مشهود کند.» (یوسفی: 1381،41 )سعدی در نثر گلستان آنچه نابایست وناکار آمده بوده کنار گذاشته و ویژگی‌هایی چون: ترتیب، تناسب، مراعات حال خواننده، رعایت اختصار و ایجاز، رعایت آهنگ کلمات ، ترک لغات دشوار و ...(خطیبی:1375، 29)را در نگارش نثر آهنگین خود در اولویت قرار داد.

     دکتر رضا داوری اردکانی می گوید طنز در گذشته اخلاقی بوده اما در زمان ما سیاسی است همه شاعران کم و بیش اهل طنز هستند اما کلام سعدی تقریباً سراسر طنز است و این همان اساسی است که سبک فرانو بر پایه آن استوار گردیده است.» (داوری اردکانی:1392، 124)بر همین پایه تلاش گردیده تا نمونه هایی از ریشه های سبک فرانویی که بی ارتباط با ویژگی های سبکی گلستان نیست در گلستان مورد تحلیل بررسی و استخراج گردد. پایه بررسی نسخه گلستان براساس تصحیح غلامحسین یوسفی صورت گرفته است. پیش از این فرانویی که ابتدا از آستارای گیلان برخواست و اکسیر پدر آن لقب گرفت گویا فقط پیروانی داشته که سعی در امتداد این سبک داشته اند و ویژگی های این سبک برشمرده شده با توجه به اظهارات پدر فرانو گلستان سعدی و آثار کلاسیک دیگر مالامال از ویژگی های فرانویی است که در این پژوهش با توجه به ویژگی های فرانویی به سرغ گلستان سعدی رفته و با توجه به اینکه هر دو اثر بر بنای طنز و تعهد اخلاقی و در خدمت اجتماع است یکایک این ویژگی های سبکی در هر دو اثر مورد بررسی قرار خواهد گرفت تا به درجه و سهم آثار کلاسیک بویژه گلستان در تولد سبک فرانو پی ببریم.

اشتراکات گلستان و سبک فرانو:

     با بررسی ویژگی‌های سبکی شاخص که در گلستان موجود است و مقایسه آن با سبک فرانو نسبت تاثیر این سبک را از آثار کلاسیک دریابیم. برهمین اساس، برخی از مهمترین ویژگی‌های فرانویی که ردّ آن ها در گلستان به خوبی مشاهده گردیده به شرح زیر است:

1- کوتاهی ( ایجاز)

    کوتاه بودن مفاهیم و الفاظ یکی از ویژگی های شعر معاصر است.« این کوتاهی نه فقط از حیث کوتاه بلندی مصرع ها که از حیث بیان پیام و جمع و جور کردن مطلب نیز رایج است».(پاشا: 1379 ،112)این نکته که یکی از امتیازات سبک فرانویی است مخاطب را وادار می کند که دوباره مطلب را بخواند و هضم کند، که بی تردید بار دوم صرفاً برای درک پیام موجود در اعماق مطلب است؛ مثال :

«بیمارستان نوشته بود:

شیر مادر،  مهر مادر جانشین ندارد

شیر مادر نخورده، مهر مادر پرداخت شد!

پدر یک گاو خرید

 و من بزرگ شدم اما هیچ کس این حقیقت مرانشناخت

جز معلم عزیز ریاضی ام! که همیشه می گفت : گوساله :بتمرگ!» ( اکسیر: 1384 ، 84).

     کوتاهی در فرانو جانشین ایجاز گلستان است. همان که سبک سعدی را از مقامات حمیدی و مرزبان نامه و کارهای اطناب آمیز دیگران متمایز می کند. ایجاز سعدی پر از پیام، اندیشه و درک است؛ مثلاً در حکایت های «پارسا و پادشاه» و « هندونفظ انداز» « تو را که خانه نئین است، بازی نه این است.»( گلستان : 1373 ، ب 7، 460) لقمان را گفتند ادب از که آموختی گفت از بی ادب! ( همان : باب دوم ، 185)و شواهد مثال هایی از این دست که کم هم نیستند!

2- طنز

   بنای سبک فرانو بر چهارچوب محکم طنز استوار است. پرداختی تازه از واژگان در خدمت طنز با نگاهی تازه و زیبا! همانگونه که در طنز انتظار می رود اهداف سازنده با هدف قرار گرفتن ناهنجاری ها مد نظر شاعر است. در دروه معاصر طنزها بیشتر سیاسی اند اما در اشعار اکسیر بیشتر در خدمت جامعه انسانی و محیط زیست است ؛مثال :

«من تعجب می کنم

چطور روز روشن

دو ئیدروژن

با یک اکسیژن ترکیب می شوند

و آب از آب تکان نمی خورد !» ( اکسیر : 1384 ،55)

یا در جای دیگر:

«پزشکان اصطلاحاتی دارند که ما نمی فهمیم

ما دردهایی داریم که آنها نمی فهمند

نفهمی بد دردی است

خوش به حال دامپزشکان!»( همان:71 )

      شاعر با دو پیام تجاهل و جهل افراد جامعه و کج فهمی ها و عدم درک انسان ها دو شعر طنز آمیز را به زیبایی آفریده کاری که سعدی در گلستان جابه جا در نظر داشته و با بیانی موجز و زیبا به زبان آورده است.

       « طنز و ظرافت جایگاه ویژه ای در ساختار سبکی آثار سعدی دارد که خاستگاه این طنز به نوع نگاه و تفکر این شاعر بزرگ برمی گردد. طنز سعدی سرشار از روح حیات و سرزندگی است . سعدی به یاری سخن طنز خشکی را از کلام خود گرفته و شور و حرکت را بدان  باز می گرداند. طنز، نیش به همراه نوش است.( وبگاه ادبیات تبیان :1391 ، 9 تیر) به شواهد مثالی در این باره توجه کنید:

     «درویشی مستجاب الدعوه در بغداد پدید آمد، حجاج یوسف را خبرکردند بخواندش وگفت : دعای خیر بر من کن گفت :خدایا جانش بستان گفت: این چه دعاست: گفت این دعای خیر است تو را وجمله مسلمان را .( گلستان ،1373، ب اول ، 80)

و در جای دیگر:

   «قاضی همدان میل به شفاعت کرده و نصیحت یاران را می پسندد اما به گوش نمی گیرد:

نصیحت کن مرا چندان که خواهی// که نتوان شستن از زنگی سیاهی

  (گلستان :1373، باب 5)

 

 

و در جای دیگر :

       «مجلس وعظ کلبه بزار است آن جا تا نقدی ندهی، بضاعتی نستانی و این جا تا ارادتی نیاری، سعادتی نبری. » ( داوری اردکانی:1392،148 )وحکایت های بسیاری چون : پادشاهی که به کشتن اسیری اشارت کرد ( باب 1)ملکزاده کوتاه قد ( باب 1)خواب دیدن یکی از ملوک خراسان محمود سبکتگین را ( باب 1) حاتم طایی و خار کن پیر ( باب 3)از این نوع اند.

3- استفاده فنی از مقوله  زبان و کاربرد آن :

   «فرانو با شعر آسان ، بدون درگیری و برخورد لفظی تفاوت دارد . به ظاهر شعری آسان است اما مانند تصویر های مینیاتوری پر از ریزه کاری های هوش رباست. تازگی ترکیبات و شخصیت بخشی به اندام وارگی روزمره در کاربرد های چند وجهی از خصوصیات  این گونه شعر هاست. فرانو سبک جدیدی نیست نوعی غبار روبی از قابلیت زبان فارسی در آیینه شعر امروز است. هر جا که سوژه ای پردازش شد، شعر بی وقفه پایان می گیرد. بازی با کلمات نیست از فصل های لولایی و ایهام کاربردی و ترکیبات وارونه به وقت لزوم از شگردهای زبانی استفاده می کند.»( بنی مجیدی : 1392 ، مرداد ، 4 )

«مواظب وسایلتون باشین!

من بودم و جمشید و یک پادگان چشم قربان

از سلمانی که بر گشتیم سرباز شدیم

در تخت های دو طبقه

خواب های مشترک دیدیم

یک روز که من نبودم

تخت جمشید را غارت کرده بودند.» ( اکسیر : 1384، 69)

    اکسیر چقدر زیبا ترکیب « تخت جمشید » را به کار برده و ایهامی جالب آفریده و طنزی زیبا را مدنظر قرار داده است.

در جای دیگر:

«جهان در اول دایره بود

بعد از تصادف با یک کفشدوزک

ذوزنقه شد

تا در چهارگوشه ناهمگون آن بنشینیم

و برای هم پاپوش بدوزیم !» ( اکسیر : 1384 ،91  )

      شاعر با ارتباط بین «کفشدوزک» و «دوختن پاپوش» که تعبیری کنایی از نارو زدن ها و مشکل تراشی هایی است که با سرهم قرار گرفتن واژگان برای ساختن طنزی زیباست ، بسیار ارزشمند بهره گرفته است . یا در جای دیگر:

«با اجازه محیط زیست

دریا ، دریا دکل می کاریم

ماهی ها به جهنم!

کندو ها پر از قیر شده اند ....»(همان: 34)

     همان گونه که مشاهده می گردد بیشتر پیکان های طنز فرانو به سمت جامعه انسانی و محیط زیست است و پس از آن جنبه اخلاقی دارد که در جامعه آن بسیار مشاهده می شود و در حیطه جامعه انسانی گنجانده می شود . شعر فرانو اساساً آمده است تا همین کار را کند در خدمت جامعه باشد زبان جامعه باشد چشم و گوش او شود و تلنگر بزند و بیدار کند! حالا این بیدارسازی با زبانی از نوع تشخیص وکاربرد ترکیباتی که شخصیت بخشی به اندام های روزمره در این نوع شعر هاست . زبان استعاری بند اول و دوم ( با اجازه محیط زیست و کاشتن دکل ) یکی از توع تشخیص و دیگری غیر تشخیص است.

    از این نوع ترکیبات فنّی و زیبا در گلستان هم کم نیستند که سعدی با واژگان چه زیبا بازی کرده و مضمونی موجز و زیبا را آفریده است ؛ مثال : « اگر شب ها همه قدر بودی، شب قدربی‌قدر بودی .»( یوسفی :1373 ، 547)یا در باب دوم ( اخلاق درویشان ) این گونه می گوید که «دوران باخبر در حضور و نزدیکان بی بصر دور» (همان : 165) یا در جای دیگر « برادر که در بند خویش است، نه برادر نه خویش است.» ( همان : 266)رعایت آهنگ کلمات و فصاحتی که در میان جملات نهفته است ، سخن را در میان اقران متمایز می کند.

4- استفاده از ضرب المثل و اصطلاحات عامیانه

    همان گونه که درمقدمه اشاره گرید شعرفرانو با کلماتی ساده، ضرب المثل و اصطلاحاتی که در میان عوام رایج است دست به دست یکدیگر می دهد تا یک مفهوم را ارئه دهد. (بنی مجیدی:1393 ،8 اردیبهشت)این ارائه به قدرتی دلنشین و زیباست که درک مطلب را برای هر قشر جامعه با هر سواد قابل فهم و لذت بخش می نماید؛ مثال:

«نیروی جاذبه

شاعران را سر به زیر کرده است

به خلاف منجم ها که هنوز سر به هوایند

تمام سیب ها افتادند.» ( اکسیر : 1384 ، 21)

      ترکیباتی همانند: « سربه زیر کردن » و « سربه هوا کردن» که هر دو ترکیبات کنایی در مجموعه ضرب المثل ها قرار می گیرند و کم نیست از این قبیل ترکیبات مانند : « مثل روزنامه ها اول همه را سرکار می گذارند .» ( همان : .......)سر کار گذاشتن ترکیبی است که کاملاً عامیانه در میان توده های مردم جا افتاده و اصلاً از میان عوام تولید شده و رواج یافته است.

   «در گلستان سعدی حدود چهارصد ضرب المثل کاربرد یافته غالب آن ها زاده ی ذهن وقاد سعدی است.» ( شمیسا:  1376 ،152)

   «کم نیستند جملات قصاری که در گلستان به شکل ضرب المثل در امثال و حکم دهخدا ثبت شده است؛ مانند: « ادب از که آموختی؛ از بی ادبان ! » ( یوسفی : 1381، 184)

«مشک آن است که خود ببوید نه آن که عطار بگوید» ( همان : 558)

«عالم بی عمل به چه ماند ؟ به زنبور بی عسل» ( همان : 577)

5- مراعات النظیر

    فرانو شعری است که در یک ردیف از تناسب یا مراعات النظیر احاطه شده است. این سلسله از تناسب ها در غالب اشعار اکسیر مشاهده می شود . کافی است به شواهد مثال پیشین توجه نمایید. در مثالی دیگر :

«رخشگاری کشی می کند

رستمکنار پیاده رو سیگار می فروشد

سهرابته جوب به خود پیچید

گردآفریداز خانه زده بیرون

مردان خیابان برایتهمینه برق می زنند

ابوالقاسم برای شبکه سه سریال جنگی می سازد

موریانه ها به آخر شاهنامه رسیدند. »( اکسیر :1384 ،84 )

    سعدی در گلستان با بنای امثال و کلمات فارسی سعی در ایجاد سجع و ازدواج داشته است. در مورد دیگر صنایع لفظی نیز سعدی همین اسلوب را مراعات می کند و صنایعی از قبیل تضاد و جناس و مراعات النظیر و جز آن نیز بر همین منوال نه بر شیوه متکلفان در قطعات متناسب و مترادف یا در معانی به هم پیوسته و عبارت مرسل به کار می برد . مثال :

قرص خورشید درسیاهی شد       یونس اندر دهان ماهی شد

 (گلستان :1373، باب 1)

«بلبلان را دیدم که به نالش درآمده بودند از درخت و کبکان از کوه و غوکان در آب و بهایم از بیشه، اندیشه کردم ...»( همان : 191)

تناسب در متن فوق دارای دو سلسله به شرح زیر است :

( بلبل ، کبک ، غوک ، بهایم ) و ( درخت ، کوه ، آب ، بیشه )

 

 

برآیند:

    طبق ویژگی هایی که در شعر فرانویی برشمرده شده است می توان دریافت که برخی از ویژگی های برجسته شعر اجتماعی کلاسیک می تواند در بوجود آوردن این سبک موثر باشد. از جمله مهم ترین ویژگی هایی که در گلستان به عنوان غنی ترین اثر نظم و نثر پارسی که دربوجود آمدن این سبک موثر بوده به طوری که اکبر کسیر به صراحت از آن یاد کرده است به موارد زیر می توان اشاره نمود.

1- طنز پردازی و برجستگی زبان طنز

2- ایجاد و کوتاهی عبارت و جملات

3- مراعات النظیر یا تناسب

4- استفاده از ضرب المثل ها و اصطلاحات عامیانه

5- استفاده فنی از مقوله زبان و کاربرد دگرگونه واژگان

       اشترکات فوق می‌تواند منابع الهام بخشی برای پدر شعر فرانو باشد چرا که ایشان باشناخت کاملی که از شعر کلاسیک داشته است و رسالتی که در خود به عنوان یک انسان احساس می کرده، با تلفیق ویژگی هایی که دور از زبان و ذهن سعدی نیست، شیوه ای نوین را در ادب پارسی بنا نهاد.

 

 

 

 

منابع و مآخذ:

1-آذر، امیراسماعیل (1375) سعدی شناسی نقد و تحلیل بوستان و گلستان، تهران، میترا

2-آقاجانی، شمس(1394) شکل های ناتمامی، ویراستار ، چاپفرهنگي و هنري - ادبيات و نشر کد خبر. 93120100023

3-امینی، مسعود(1389)با شاعران امروز، نشر آرویج.

4-اکسیر، اکبر(1384) زنبورهای عسل دیابت گرفته‌اند، تهران، ابتکارنو، چ هفتم.
5-بنی مجیدی، منصور، (1393)،در باب شعر فرانو، سایت اندیشه نوین،2 اسفند

6-پاشا، ابوالفضل (1379) حرکت و شعر،تهران، روزگار.

7-خطیبی ، حسین(1375) فن نثر در ادب پارسی،تهران،  انتشارات زوار ، چ دوم،ج دوم

8-داوری اردکانی، رضا(1392) مقام طنز و طیبت در سخن سعدی، رستا

9-شمیسا، سیروس(1367) سبک شناسی نثر، تهران، میترا

10-صدرالحفاظی، سید مهدی (1389) سبک شناسی نظم ونثر پارسی، مجله بهارادب، سال سوم، صص99-79

11-یوسفی ، غلامحسین (1381)تصحیح و توضیح گلستان، تهران، خوارزمی،چ ششم

 

 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه کردن

«تمامي كالاها و خدمات اين وبسایت، حسب مورد داراي مجوزهاي لازم از مراجع مربوطه مي‌باشند و فعاليت‌هاي اين سايت تابع قوانين و مقررات جمهوري اسلامي ايران است.»
طراحي و پياده سازي سايت: شماره تماس جهت طراحي سايت